شرق آفریقا آنقدرها از مرکز اقیانوس آرام دور نیست که یک نفر بدون ترک سیاره زمین هم میتواند به آنجا برود. اما با این وجود در حالیکه در اقیانوس آرام هوا خنک است، شرق آفریقا دچار خشکسالی شبیه به لانینا شده است. (لا نینا لغتی اسپانیانی است به معنای دختر. این پدیده در اصطلاح هواشناسی پدیده ای است که باعث میشود دمای آب های سطحی اقیانوس آرام چند درجه از حالت معمول خنک تر شود.) به خاطر ارتباط های از راه دور پدیده های جوی لانینا آنقدر توانایی دارد که بتواند نیمه ی دیگر دنیا را هم تحت تاثیر قرار دهد.
این تصویر میزان رشد گیاهان را در فصل رشد محصولات زراعی که معمولا در ماه های خرداد و تیر برداشت میشوند نشان میدهد. این تصویر توسط مشاهدات ثبت شده ی رادیومتر پیشرفته با تفکیک پذیری بسیار بالا بر روی ماهواره نوآ تهیه شده است. این ابزار میزان نوری را که گیاهان یک ناحیه ی وسیع در طی فرآیند فوتوسنتز دریافت میکنند ثبت می نماید. در جاهایی که میزان گیاهان پربرگ که فوتوسنتز بیشتری دارند بیشتر از میزان متوسط باشد رنگ تصویر سبز است. رنگ قهوه ای نشان دهنده ی کم پشت بودن گیاهان و رشد کمتر از میزان متوسط آنهاست. نوار گسترده ای در شرق آفریقا به رنگ قهوه ای است که نشان دهنده ی رشد ضعیف گیاهان در فصل رشد است.
محصولات زراعی که در طی خرداد و تیر برداشت میشوند معمولا در ماه های اسفند و فروردین که اولین باران سال در آن می بارد کاشته میشوند. در سال 2011 این باران ها دیرتر و در حدود اردیبهشت و اغلب به صورت ناکافی باریدند. محصولات زراعی دیرتر کاشته شدند و تازه اکنون در حال برداشت هستند. طبق اظهارات شبکه سیستم های هشدار اولیه (FEWS NET) در جنوب سومالی که شدیدترین ضربه را متحمل شده است پیش بینی میشود که برداشت 50 درصد کمتر از میزان متوسط باشد. مراتع نیز پراکنده هستند که این خود باعث فشار آمدن به دام ها میشود.
برداشت محصول نامرغوب و کمبود مراتع دست به دست هم دادند تا در تیر ماه مشکلات تامین غذا به وجود بیاید. محصول زراعی پیشین که در اوایل سال میلادی جاری برداشت شد نیز به همین شکل نامرغوب بود. در سومالی میزان برداشت کمتر از 20 درصد حد معمول بود و مردم از فروردین ماه با مشکل کمبود غذا مواجه شدند. یک برداشت محصول بد دیگر باعث شد که دسترسی به غذا باز هم کمتر شود که به این معناست که قیمت غذاها در ماه های آینده از این هم گران تر خواهد شد.
در بیشتر مناطق شرق آفریقا آذر ماه بارانی است، که در واقع پایان یک دوره ی سه ماهه ی بارش پیش از ورود به یک دوره ی خشک است که معمولا از دی ماه تا اسفند ماه طول میکشد. اما در سال 2010 باران ها به صورت نامنظم باریدند و در آبان ماه به پایان رسیدند. آذر ماه داغ و خشک بود. طبق اظهارات برنامه مدیریت اطلاعاتی زمین و آب سازمان ملل در سومالی، دو سوم سومالی کمتر از 75 درصد میزان متوسط باران را دریافت کردند. بدون آب، مراتع و زمین های زراعی در این منطقه محصولات زراعی و علف کمی برای دام ها تولید کردند که منجر به کمبود غذا و مرگ دام ها شد.
این خشکسالی با شرایط لانینای قدرتمندی که در اواخر سال 2010 و اوایل 2011 اتفاق افتاد مرتبط است. لانینا باعث جابه جایی فشار هوا و دمای اقیانوس آرام و در نتیجه مواج شدن الگوهای آب و هوایی در سرتاسر جهان میشود. در شرق آفریقا لانینا باعث بروز خشکسالی شد. در حال حاضر شرایط لانینا به پایان رسیده است و FEWS NET پیش بینی میکند که تا اواخر سال جاری میلادی بارش باران در شرق آفریقا دوباره آغاز شود، هرچند که مدت ها طول خواهد کشید تا شرایط این منطقه بهبود یابد.
لانینا در اواخر سال 2010 باعث سرد شدن آب های سطحی در مرکز و شرق اقیانوس آرام و در همین حال باعث به وجود آمدن آب های گرم در شرق اقیانوس آرام شد. حوضه آب های گرم در شرق باعث تقویت بارش باران در استرالیا، فیلیپین و اندونزی شد. این الگو همچون دومینو، باعث شدت یافتن بادهای رو به غرب در اقیانوس هند شد که در نتیجه ی آن رطوبت از شرق آفریقا دور و راهی استرالیا و اندونزی شد. و نتیجه نهایی؟ خشکسالی در شرق آفریقا و سیل و گیاهان پر پشت و شاداب در استرالیا و سایر بخش های جنوب شرق آسیا.
29ام تیر ماه سازمان ملل در جنوب سومالی رسما اعلام قحطی کرد؛ جائیکه 2/8 میلیون نفر نیازمند کمک های ضروری برای زنده ماندن هستند. سایر مناطق در سومالی، کنیا، اتیوپی و جیبوتی نیز در بحران غذا و یا شرایط اضطراری غذایی به سر می برند. سازمان ملل تنها هنگامی در یک محل اعلام قحطی میکند که " دست کم 20 درصد از خانواده های ساکن آن محل با کمبود شدید مواد غذایی و توانایی های محدود در مقابله با آن روبه رو باشند، نرخ سوء تغذیه حاد بیش از 30 درصد باشد و نرخ مرگ و میر از دو نفر به ازای هر 10 هزار نفر در روز فراتر رود." با این وجود گروه اسلامگرای الشباب که کنترل جنوب سومالی را در اختیار دارد هنوز اعتقادی به وقوع قحطی در این منطقه ندارد! و به اکثر گروه های امدادی اجازه ورود به این ناحیه را نمیدهد. از همین رو مردم جنوب سومالی مجبورند برای فرار از قحطی اغلب مسافت های بسیار طولانی را برای رسیدن به اردوگاه های پناهندگان در اتیوپی یا کنیا طی کنند که البته در حال حاضر پذیرش آنها چند برابر ظرفیتشان است.
هنگامیکه عبدالله ابراهیم جاره به همراه همسرش ((اشان)) و چهار فرزندشان تصمیم گرفتند مسیر 25 روزه را از سومالی به کنیا طی کنند، عبدالله از کابوس پیش رویش بی خبر بود. 15 روز از سفر آنها گذشته بود که همسر او درگذشت. عبدالله می گوید: ((او از گرسنگی مرد. چون غذایش را به کودکش می داد.))
در طی سه ماه گذشته، ده ها هزار نفر در سومالی جان خود را از دست داده اند و همانطور که از تصاویر برمی آید احتمال اینکه برداشت های این ماه بتواند از شدت این مسئله بکاهد کم است. تا اندازه ای بر اساس تصاویر ماهواره ای اینچنینی FEWS NET پیش بینی میکند که شرایط قحطی در طی یکی دو ماه آینده در تمام مناطق جنوبی سومالی گسترش یابد.
طبق اظهارات FEWS NET این بحران غذا بدترین بحران از سال 1991-92 است. خشکسالی که مسبب این بحران است بدترین خشکسالی در این منطقه در طی 60 سال گذشته است که در طی آن برخی از مناطق خشک ترین دوره ی ثبت شده تاکنون را تجربه میکنند.
منابع: ناسا، International Rescue Committee
