اخترشناسان به تازگی خبر از کشف سیاره ای فراخورشیدی داده اند که تنها 40 درصد بزرگتر از زمین است و از همین رو عنوان کوچکترین سیاره ای را که در ماورای منظومه ی شمسی کشف شده یدک میکشد. هرچند که این سیاره برای اینکه میزبان حیات باشد بیش از اندازه به خورشیدش نزدیک است اما کشف آن مرحله ای مهم در تلاش برای پی بردن به پاسخ این سوال که سیارات زمین مانندی که قابل سکونت باشند چه قدر در جهان فراوانند است. این کشف همچنین به ما میگوید که با کمی خوش شانسی و ابتکار تکنولوژی های جدید اخترشناسان در ظرف چند سال قادر به کشف سیارات زمین مانند سکونت پذیر خواهند بود.
البته خبر این کشف یک جورایی پیش از این درز کرده بود! سال گذشته اعضای تیم گرداننده ی تلسکوپ فضایی کپلر که این سیاره را کشف کرده است اعلام کردند که تاکنون تعداد بسیار زیادی سیاره ی فراخورشیدی که اندازه هایی کمتر از نصف مشتری دارند یافته اند به طوری که به راحتی میتوان پی برد سیارات این چنینی در کهکشان بسیار رایج هستند.
در آن هنگام دیمیتیار ساسلوف یکی از اعضای ارشد پروژه کپلر در کنفرانس TED نموداری را نشان داد که در آن از نزدیک به 265 سیاره ی کشف شده توسط کپلر حدود 140 مورد با عنوان ((شبیه به زمین)) نامگذاری شده بودند که قطری کمتر از دو برابر زمین داشتند. هرچند که او به این مطلب اشاره کرد که بسیاری از این سیارات نامزد هستند و ممکن است در بررسی های آتی حذف گردند. اما او به این نکته هم اشاره کرد که اخترشناسان قادر خواهند بود از این بین حداقل 60 سیاره ی زمین مانند را بیابند. این کنفرانس را میتوانید از اینجا دریافت و مشاهده نمایید.
داغ داغ داغ! این ها کلماتی هستند که میتوانند سیاره ی تازه کشف شده ی کپلر 10b را به خوبی تشریح کنند. فاصله ی کم این سیاره از ستاره اش باعث زودتر اعلام شدن خبر کشف آن شد اما در عین حال از همین جا پی میبریم که دما بر روی سطح آن در حد ذوب سنگ ها و صخره هاست.
اکنون کپلر اولین سیاره ی فراخورشیدی سنگی هم اندازه ی زمین که مدت ها انتظارش را میکشیدیم کشف کرده است. کپلر برای انجام چنین کاری ماه ها به طور مداوم به 150 هزار ستاره در صورت فلکی دجاجه خیره شده است. تلسکوپ کپلر که یک متر قطر دارد به یک ابزار حساس اندازه گیری نور متصل است که قادر به شناسایی افت نور ستاره هنگام عبور سیاره از مقابلش است، حتی اگر این افت نور به میزان 0/01درصد نور ستاره باشد این ابزار قادر به شناسایی آن خواهد بود. اگر چشم شما قادر باشد افت نوری که در اثر خاموش شدن یک لامپ از بین 10 هزار لامپ روی میدهد را شناسایی کند آن هنگام شما میتوانید ادعا کنید که توانایی تشخیص شما با کپلر برابری میکند!
با توجه به فاصله ی کم سیاره کپلر 10b از ستاره اش احتمالا این سیاره دچار قفل کشندی شده است؛ به این معنی که همواره یکسوی آن رو به ستاره اش است و طرف دیگرش همواره پشت به ستاره. از همین رو همانطور که در این نمای تخیلی نمایان است چنانچه این سیاره جو نداشته باشد (که احتمالا همین طور هم است) دما در یکسوی آن به قدری زیاد است که این سمت از شدت حرارت در حال درخشش خواهد بود و سمت دیگر آن در تاریکی مطلق.
ستاره کپلر 10 ستاره ای همچون خورشید از قدر 11 است. نور ستاره ی کپلر 10 هر 0/84 روز به میزان 0/015 درصد افت پیدا میکند و از همین جا کپلر توانست سیاره ی جدید را که نام کپلر 10b را برایش برگزیده اند، بیابد. این سیاره در فاصله ی یک بیستم فاصله ی عطارد از خورشید قرار دارد. دانشمندان کپلر توانستند تصوراتشان را از این سیاره راحت تر از آنچه که فکر میکردند بهبود ببخشند چرا که نور این ستاره درخشان است و تقریبا لکه های روی ستاره روی آن تاثیر ندارند. همین عامل به آنجا اجازه داد تا دو نوع مشاهده ی دیگر را هم بر روی این سیاره انجام دهند: اول انجام مشاهداتی با استفاده از رصدخانه های زمینی بر روی تغییرات بسیار ناچیز رنگ ستاره که در اثر گرانش کششی سیاره ناشی میشود و دوم ((ستاره لرزه))هایی که توسط کپلر اندازه گیری شده اند و اطلاعات بیشتری در مورد این ستاره در اختیار میگذارند.
نتیجه ی درک بهتر از ستاره، اطمینان بیشتر در تشریح ویژگی های سیاره است. کپلر 10b قطری معادل 1/42 برابر زمین دارد اما جرم آن 4/6 برابر زمین است. این اعداد دقیق عدد چگالی این سیاره را رقمی برابر 8/8 گرم بر سانتی متر مکعب نشان میدهند که میتوانید آن را با چگالی زمین برابر با 5/5 گرم بر سانتی متر مکعب مقایسه کنید. این چگالی بالا بدین معنی است که با توجه به چگالی احتمالی بالای هسته، این سیاره باید به طور کامل از آهن و سنگ تشکیل شده باشد و در واقع باید آن را یک گلوله ی فلزی عظیم به حساب آورد. با دانستن این اطلاعات میتوانیم بگوییم که این سیاره اولین سیاره ی فراخورشیدی است که تاکنون ویژگی هایش به صورت کاملا دقیق شناسایی شده اند. همین دقت باعث میشود تا این سیاره اولین سیاره ی فراخورشیدی باشد که با قاطعیت میتوان گفت سنگی است. تنها رقیب کپلر 10b، COROT 7b است که جرم و اندازه ی آن سیاره هم به علت سوسوهای زیاد ستاره اش به اندازه ی کافی دقیق نیست.
کپلر 10b شاید هم اندازه ی زمین باشد اما به سختی شبیه زمین است. یک سال بر روی این سیاره بیش از 20 ساعت طول نمیکشد! با توجه به فاصله ی این سیاره از ستاره ی شبیه به خورشیدش احتمالا دمای آن در یک سو برابر با 1600 درجه ی سانتیگراد خواهد بود که از داغ ترین گدازه های روی سطح زمین هم داغ تر است. حتی اگر شکافی در عمق پوسته ی سیاره هم وجود داشته باشد که دماهای متعادل تری داشته باشد باز هم با توجه به عمر زیاد سیاره و ستاره که حدود 8 میلیارد سال تخمین زده میشود و بادهای ستاره ای مخوف ستاره، حتی اگر در آنجا آبی هم وجود داشته باشد سال هاست که از بین رفته است.
هدف بعدی کپلر یافتن سیارات هم اندازه ی زمین است که به اندازه ی کافی از ستاره شان دور باشند تا آب که جز اساسی وجود حیات است بتواند بر روی آنها به صورت مایع وجود داشته باشد. برای یک ستاره ی خورشید مانند این کار دست کم چند سال دیگر به طول خواهد انجامید. همچنین نیاز به یک ستاره ی مناسب و مشاهدات زمینی دقیق هم است. البته ستاره های کمنورتر و سردتر که سیاره ها در فاصله ی کمتری به دورشان میگردند میتوانند اعلام خبر کشف دوقلوی زمین را جلوتر بیندازد.
منابع: Skyandtelescope.com، news.sciencemag.org
ثبت نام در اشتراک گذاری این نظر
