انجمن نجوم آیتان زنجان

اخترشناسان به تازگی اعلام کردند که به پیشرفت قابل توجهی در حل معمای قدیمی اپسیلون ارابه ران، ستاره ای که هر 1/27 سال نیمی از روشنایی اش را به مدت دو سال از دست میدهد، دست یافته اند. با وجود اینکه این ستاره با چشم غیر مسلح قابل رویت است و طی چندین دهه توسط منجمان آماتور و حرفه ای رصد شده است اما همچنان نزدیک به دو قرن است که آنها را گیج کرده است.

در نشست جامعه ی نجوم آمریکا در سال جدید میلادی، دونالد هورد از کالتچ در مورد نتایج آخرین مشاهدات فروسرخ انجام گرفته توسط تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا و ظاهرا اولین مدلی که به طور کامل کوهی از اطلاعات موجود را شامل میشود توضیحاتی ارائه داد. او در این باره گفت: ((آنچیزی که نتایج ما فراهم کرده است یک راه حل عظیم است. اما همچنان جزئیات زیادی وجود دارد که باید روی آنها کار کرد.))

در این تصویر تخیلی، اپسیلون ارابه ران (ابرغول سمت راست تصویر) در حال قرار گرفتن پشت دیسک غباری است که به دور ستاره ی منفرد B که بسیار کمنورتر است میچرخد. این مدل جدید با فرض پیر بودن ستاره های آن (به جای ستاره های جوانی که پیش از آن فرض میشد) در مورد تناقض های چندین دهه ای این منظومه توضیح میدهد.

با توجه به آخرین افت نور این ستاره که از اوت سال 2009 آغاز شده است، اخترشناسان تصویری ساخته اند که در آن ستاره ی مرئی یک ابرغول نوع F و بسیار پر جرم تر از خورشید است. این میتواند درخشندگی این ستاره را که 130000 برابر خورشید است توجیه کند. هر 1/27 سال دیسکی عظیم از غبار که ما آن را تقریبا از لبه مشاهده میکنیم از مقابل این ستاره عبور میکند و باعث یک گرفت جزئی طولانی میشود. اما سوالات بزرگی در مورد ماهیت این ستاره، صفحه ای که باعث گرفت میشود و مخصوصا جرم یا اجرام بزرگی که باید در مرکز این صفحه وجود داشته باشد مطرح است.

مشاهدات اسپیتزر، به همراه مشاهدات بسیاری که در نور مرئی و ماورای بنفش انجام گرفته است، تصویر به مراتب کاملتری از این منظومه در اختیار میگذارد. مشاهدات اسپیتزر همانطور که پیش بینی میشد نشانه هایی از یک دیسک با قطر 8 واحد نجومی نمایان کرده است که متشکل از ذرات سازنده ای با اندازه ای در حد دانه های شن است که بر خلاف ذرات میکروسکوپی معمول در غبارهای فضایی است. مشاهدات در طول موج فرابنفش همچنین نشان از وجود ستاره ای بسیار داغ از رده ی طیفی B در مرکز این دیسک میدهد که احتمالا نزدیک به 3 برابر داغ تر از خورشید است.

مشکلی که در این مدل وجود دارد این است که به نظر می آید ستاره ی میانی دیسک دارای جرمی تقریبا برابر با ابرغول نوع  F است، و چنانچه این ستاره یک ستاره ی معمولی با چنین جرم بالایی باشد باید همچون ستاره ی اصلی بدرخشد. اما با وجود اینکه به نظر می آید مرکز این دیسک بدون غبار است رویت ستاره به سختی و تقریبا غیر ممکن است.

هورد و همکارانش مدلی پیشنهاد داده اند که به گفته ی خودشان تمامی مشاهدات را دربرمیگیرد. بخش کلیدی این است که ابرغول نوع F جرم بسیار کمتری از آنچه که پیشتر تصور میشد دارد. در این نظریه چنانچه این ستاره بسیار دیر به تکامل رسیده و در انتهای زندگی اش باشد همچنان میتواند مثل مدل قبلی بسیار درخشان باشد.  در این سناریو زندگی این ستاره با 10 برابر جرم خورشید (برخلاف 15 یا 20 برابری که پیشتر فرض میشد) آغاز شده و سپس بخش زیادی از آن را به بیرون پرتاب کرده است. بدین ترتیب ستاره ی همراه اجازه می یابد تنها جرمی در حد 6 برابر خورشید داشته باشد و در نتیجه درخشندگی کمتری داشته باشد. در این سناریو دیسک تاریک دیگر اثری از یک ستاره ی تازه متولد شده و در حال جمع آوری ماده ندارد. به جای آن این دیسک از موادی تشکیل شده است که ستاره ی B از بادهای ستاره ای ستاره ی اصلی در حال مرگ دریافت کرده است.

اپسیلون ارابه ران در مرکز این تصویر که توسط بابک امین تفرشی در ارتفاعات هیمالیا گرفته شده است قابل مشاهده است. قله ی اورست در پایین سمت راست ستاره ی عیوق دیده میشود.

این دیسک در حال حاضر جرم بسیار کمتری از زمین دارد، اما احتمالا با جرم بسیار بیشتری متولد شده است. گاز اولیه و غبارهای میکروسکوپی از این منظومه به بیرون پرتاب شده اند و تنها ذرات درشت باقی مانده اند. این منظومه احتمالا 10 میلیون سال عمر دارد. در چند هزار سال آینده، ستاره ی در حال مرگ بیشتر جرم باقیمانده اش را بیرون داده و یک سحابی سیاره نما ایجاد خواهد کرد.

هورد میگوید: ((تمامی این پارامترهای درهم پیچیده تنها بخشی از کار انجام گرفته است.))

آرن هندن مدیر انجمن مشاهدات ستارگان متغیر آمریکا ((AAVSO به این نکته اشاره میکند که معمای اپسیلون ارابه ران هنوز حل نشده است . او میگوید: ((ما اکنون در نزدیکی میانه ی گرفت هستیم و موارد جالب بسیاری در سال آینده اتفاق خواهد افتاد. هنوز هم مواردی در مورد این منظومه وجود دارد که ما آنها را نفهمیده ایم.))

هورد و هندن به این نکته هم اشاره کردند که AAVSO شبکه ای جهانی با عنوان شهروندان دانشمند تاسیس کرده اند تا تغییرات درخشندگی و طیف اپسیلون ارابه ران را زیر نظر بگیرند. حجم زیادی از داده ها از رصدهای کیفیت بالای منجمان آماتور (نور سنجی و طیف نمایی) به همراه رصدهای مداوم منجمان حرفه ای، باید در نهایت معمای اپسیلون ارابه ران را حل کند.

منبع: اسکای اند تلسکوپ

نوشته شده توسط علی عابدی در شنبه بیست و ششم دی 1388 ساعت 14:17 موضوع اخبار نجومی و فضا | لینک ثابت